14.02.2008
“RUSYA’YA BENİ İNSANLARIN ÇIĞLIKLARI İTTİ!”

Söyleşi: Hüseyin Sorgun

Tarih nerede biter; kurgu nerede başlar? Tarihin koridorlarında çıplak ayak yürüyüp, kurgunun yordamında ezber bozmak için nasıl bir zırh kuşanmalı? Uzağı anlatırken, yakına bigâne kalmamak ve zamanın ruhunu okumak için hem yakın hem de uzak gözlüğünü aynı anda kullanmak gerekli, belki de... Hele ki “Eyy Uhnem!” seslerinin yankısı burnunuzun dibinde “eyvah!” nidalarına karışıyor ve insan çığlıkları sizi “Doğu”nun kuzeyinde, batısında, güneyinde ve doğusunda bir gezintiye çıkarıyorsa… Alev Alatlı’nın “Gogol’ün izinde” başlattığı nehir roman serisinin III. Cildi, “Eyy Uhnem!” Volga Türküsü’nün hüzünbaz melodisi eşliğinde devam ediyor. Alatlı, yolculuğa başlama gerekçesini şöyle açıklıyor: “Ve beni oraya çığlıklar itti…” Alatlı, Rusların ayakkabısını giyerek, onları anlamaya çalıştığını söylüyor.

Eyy Uhnem!, 1991 sonrası Rusya’da başlayan Glastnost dönemi değişimini anlatıyor. Ve Amerikalı iş adamı Paul Tatum ve Rahip Mening’in öldürülmesi olaylarının tahlili iki gizi ifşa ediyor: “Tatum cinayetinin üzerinde hiçbir giz yok aslında. Tavuk kümesine girmiş tilkilerin dalaşması var; kim tavuğu kapacak. Tatum, gerçekten tırnak içinde başarılı. Ee, yaşananlar “onda var bizde yuğmi”nin ifadesi. Orada ciddi bir rant var, havada uçan diyelim. Fakat rantı elde edebilmek de ciddi bir zekâ istiyor. Sende yoksa, başkasında var ise doğrudan haraç istiyor, gasp ediyorsun. Papaz Mening’e geldiğimizde, bütün bunların içerisinde o kadar naif, o kadar orada değil ki… Biri Hıristiyanlığın dünyevi tarafı öteki uhrevi tarafı gibi... Fakat iş o noktaya gelmiş ki, uhrevi tarafı da paçayı kurtaramıyor. Çünkü onun içinde de bir bakıyorsun, Ukraynalı Papaz gibi tipler var… Biri ekonominin yeni illegal aktörlerinin önünü açarken öteki ahlaki yapının bozulmasına neden oluyor.”

Bu gidişe “insan olarak hiçbir yaptırımımızın olmadığını hissetmek, kötülüğe karşı duramamak” uykularını kaçırsa da Alev Alatlı’nın, yazının ümitvar ikliminde umut devşirmenin gayretini gösteriyor bir yazar olarak: “Yazı esas itibariyle hala yapılabilecek bir şeyin olduğu umududur. Onun içindeki açık ya da saklı önerileri paylaşmaktır okurla. Rus yazarları kadar bu konuda gayret eden ikinci bir yazar camiası yok dünyada. Ama ben Rusya’da kimseye bir şey anlatamadığımı hissettim. Dünya Tolstoy’a da kalmazsa kime kalır yani, diye düşündüm.” Özellikle III. Ciltte koyu bir hüznün esintisinin okurun yüzünü yaladığını söylüyorum ve bu çabanın Don Kişot’unki gibi bir çelişkiyi davet edip etmediğini soruyorum: “Evet… “ diyor: “ Ben Rusya çalışmaya gönlümü kapatarak ve hiçbir önyargı koymayarak başladım. Fakat içine girdikçe, elimde kaldı. Hiç beklemezdim, Lenin’in Mevlana ilişkisini. Hayatımızda da böyle bir şey duymadık. Türkiye’de Vişne Bahçesi’ oynanıyor. Türkiye Vişne Bahçesi’ni oynayamaz. Çünkü orada yazar doğrudan kendi toplumuna göndermeler yapıyor. Ve bir yazar olarak bu gayrete baktığında o kadar içselleştiriyorsun ki o yazarı meğerki ölmüş olsun. “Vah canım” diyorsun nasıl da debeleniyor bunu anlatabilmek için. Ve onun istediği sonuç hiçbir zaman olmuyor. Tolstoy 82 yaşında ölüyor işte ve bir cümlesi var, “bilsem ki bundan yirmi yıl sonra okunacak bu gayreti çıkarmaz mıyım üç mislisine” diye. Onun adına çok şükür demek lazım, yine çıkıyor bazıları. Ama bir garip Alev Alatlı, Beykoz’da Tolstoy için heyecanlansa ne olur heyecanlanmasa ne olur… Yani adamın kemikleri yok. Bütün bunların getirdiği derin bir hüzün var. Ve bu hüzünle baş etmek çok zor.”

En bir araya gelmezlerin, en temiz ile en kirlinin, en liberal ile en muhafazakârın kol kola yürüdüğü bir dönemin izlerini taşıyor kitap. “Yeni dünya düzeninin bu tezadı mıdır sizi korkutan?” diye soruyorum: “Yeni dünya düzeni, insanın eşrefi mahlûkat olduğunu unuttuğu bir dönem. Bunu unutursan sorumluluğun da gidiyor. Bütün bu Rusya tecrübesi bunu söylüyor. Eşrefi mahlûkatın hakkını vermek zor. Her türlü değer yargısının serbest piyasa ekonomisine ihale edilmesi trajik bir durum. Sonuçta ne olmuş ki, “kazanmış işte” laf bitiyor… Ve bu en toplumcu olarak bildiğiniz bir coğrafyadan fışkırıyor. Peki bu nasıl bir şakaydı yani… Demek ki bütün bunların hepsi şakaydı. Peki, bütün bunlar şakaydıysa, insanoğluna nasıl bakacağız, Hıristiyanlar gibi zaten günahkârlar on para etmezler diye mi… Bunu sorgulamak gerekiyor. O zaman da zaten atılmıştık cennetten, ne var ki… O zaman Ortodoks Hıristiyanlığı da anlıyorsunuz. İşte Sezar’ın dünyası, İsa’nın dünyası Selahattin’in dünyası var. İyilik yaparak cennete gitmek diye bir şey olmadığı için, bu tepişme de caizdir. Dünya dünyadadır, istediğin naneyi yersin. Ama nasıl gelir bir yere, parayla ya da akılla gelmediği muhakkak. Bütün bir doğu medeniyetinin çöküşü diye konuşuyoruz; bence asıl üzerinde durulması gereken Batı Medeniyeti’nin çöküşü. Çünkü Doğu yine kendisini bir yerlere götürdü. Götürüyor da.”

Bir Rus olan Aleksi ile Türkiyeli, Müslüman Güloya Güreli’nin arkadaşlığı, romanın alt metninde akan iki nehir gibi yol alıyor. “Bu arkadaşlıktan ne anlamamız gerekiyor?” Romantik bir ilişki kurgulamak varken, bu yalınkat gerçeklik de niye?: “Güloya Türk. Her şeye rağmen yaşayakalan bir Türk. Ve Aleksi’nin aksine nekrofil değil biyofil. Fark bu. Güloya geliyor, geliyor gene bu tarafa. Aynı zamanda Müslüman biri ve bir noktaya gelir ki, dur ya “Mevla görelim neyler”, der. Güloya, Türkiye’ye gidelim diyor, dördüncü ciltte. Fakat Aleksi gelmiyor. Ve “Bu yaptıkların dünyaya yeni bir yorum getirmek içinse, ben almayayım”, diyor. Bu Aleksi’nin kendisinin halletmesi gereken bir şey fakat ona da gördüğü yaşadığı pratikler izin vermiyor. Bir yerde, “Amerika benim Rusya kitabım”, diyor. “Amerikanka oldu burası”, diyor. Bu durum da Aleksi için bir bitiştir. Artık neyin kavgasını verecektir ki…”

Alev Alatlı, 4 ciltlik nehir roman dizgesi içerisinde, Rusya’nın serüvenini kurgularken, alt metinde okuru doyuracak, insanın sesini duyuracak bir bilgi zenginliğini de ihmal etmiyor. “Peki, sizi hangi rüzgar attı, Rusya’ya?”: “Hakikaten bilmek istedim, ne oldu burada diye. Ne zaman ki Laleli’de fizik mezunu kadınların fuhuş yaptıklarını gördüm, bu nasıl bir gereksinimdir ki böyle bir şey yaptırır dedim…” Alev Alatlı, roman kurgusu ve üstlendiği yazar sorumluluğu ile kadim Rus edebiyatına “kök kardeşliği” ile bağlanıyor. “Siz, bir yazar olarak, nasıl bir teknik ve duygu ile yazıyorsunuz?”:”Ben başı sonu belli kurguya inanan bir yazar değilim. Gogol’ün izinde’yi görünce insanlar, daha çok edebiyata yükleneceğimi sandılar galiba. Hayır o değil. Gogol’ün benim için önemi, “Biraz da Rus soytarılarını görelim, yetti Fransız soytarıları” diyen adam. Ve ilk defa ülkesinin gerçek sorunlarını kitaplaştırdı. Bu müthiş bir farktı. Çocukluğumdan beri, bir kitabı alır okur, ikinci cildini kendi kafamda yazardım. Robinson geldi bir adada yaşadı, Cuma’yla; sonra döndü İngiltere’ye. Benim için sonrası önemlidir. Ha eğlencelik için romanları kurgulayabilirsin. Ama bana sorarsan okuru kandırmamak lazım. O bakımdan varsa eleştiriler, kitaplarımın kurgusuna ilişkin, üzerinde durmamamın nedeni hayata öyle bakmadığımdandır.”

“Gogol’ün İzinde”n sonrasını merak ediyorum. “Ya sonra?”: “Bilmem… Valla bakayım, Türkiye’ye bir geri döneyim… Hakikaten zamanıdır. Şu içinde olduğumuz heyecanlı dönemi bir doğru okuyalım. Tırnak içinde söylüyorum, camiye gidemeyen laik kesim, Hilton Oteli’nde reikicilerle birlikte bir tuhaf paganist işlere katılıyor. Bu nereden çıktı ki. Bu serüveni de çok merak ediyorum. Ne oluyor? Tuhaf cemiyetler var, ne yapıyor bu insanlar. Onu merak ediyorum. Bu gidiş, nereye? Bir sondaj yani, bir metre indirebilirsem, arkası tamamlanır…”
 
 DİĞER MAKALELER
EYLÜL 2011
• 
EYLÜL 2008
AĞUSTOS 2008
TEMMUZ 2008
• 
• ALMANYA
• HİTLER
HAZİRAN 2008
• 
MAYIS 2008
• 
NİSAN 2008
MART 2008
• 
ŞUBAT 2008
OCAK 2008
• AÇMAZ
ARALIK 2007
KASIM 2007
EKİM 2007
EYLÜL 2007
AĞUSTOS 2007
NİSAN 2007
MART 2007
ŞUBAT 2007
OCAK 2007
ARALIK 2006
KASIM 2006
MAYIS 2006
NİSAN 2006
ŞUBAT 2006
OCAK 2006
ARALIK 2005
EKİM 2005
EYLÜL 2005
• ÖCÜ!
AĞUSTOS 2005
TEMMUZ 2005
HAZİRAN 2005
MAYIS 2005
NİSAN 2005
MART 2005
ŞUBAT 2005
OCAK 2005
ARALIK 2004
KASIM 2004
EKİM 2004
EYLÜL 2004
AĞUSTOS 2004
TEMMUZ 2004
HAZİRAN 2004
MAYIS 2004
• GÂVUR
NİSAN 2004
MART 2004
ŞUBAT 2004
OCAK 2004
EKİM 2003
EYLÜL 2003
AĞUSTOS 2003
TEMMUZ 2003
MAYIS 2003
NİSAN 2003
MART 2003
ŞUBAT 2003
OCAK 2003
ARALIK 2002
KASIM 2002
EKİM 2002
EYLÜL 2002
AĞUSTOS 2002
TEMMUZ 2002
• ABANT
HAZİRAN 2002
MAYIS 2002
NİSAN 2002
MART 2002
ŞUBAT 2002
OCAK 2002
ARALIK 2001

 BEĞENDİKLERİM
Alev Alatly