17.05.2003
“KAOS ÇAĞI” ve YENİDEN TANIMLANAN SAVAŞ
Ekonomiden kültüre, dinden sanata hayatın her cephesine nüfuz eden küreselleşme olgusundan “savaş” kavramı da nasibini alıyor ve radikal bir biçimde değişiyor. Değişikliklerden birisi, savaşın artık bol yıldızlı generallere ihale edilen bir uğraş olmaktan çıkmış olması. A.B.D.’de, savaş, yüksek-teknoloji üreten şirketlerin, üniversitelerin ve ülkenin en gelişmiş beyinlerini biraraya getiren “think-tank”ların ortak projeleri olarak ele alınıyor. İkinci Dünya Savaşı’ndan itibaren gözlemlenen bu gelişmenin bir diğer boyutu da son yıldır askeri strateji alanında Janet Morris, Renatta Price ve Condolisa Rice (4) gibi kadın stratejistlerin sorumlu mevkilere gelmeleri. Janet Morris, eşi Chris Morris’le ortak Morris&Morris isimli danışma şirketinin sahibi ve 1989’dan itibaren ABD Küresel Strateji Konseyinin (1) kıdemli araştırma müdürü. 1991’de Amerikan/Rus teknoloji alışverişi programlarını yürüten hanım. Eşi, “belirgin siyasi yararlar için uzun-vade stratejiler tanımlayan ve oluşturan yeni savunma teknolojileri danışmanı” olarak tanınıyor. Her ikisi de Harvard üniversitesinde özel yüksek lisans çalışmaları yapmışlar. Bayan Renatta Price, ARDEC, “Sistemler, Kavramlar ve Teknoloji” adlı şirketin (1) 1994’den beri başkan yardımcısı. Savaşın bundan böyle “jeo-politik iklimler doğrultusunda evrilme süreci” olarak düşünülmesi gerektiğini söyleyen ve kabul ettiren, Alabama’daki “Ulusal Savunma Üniversitesi”nde (2) konuşan Bayan Renatta Price. “Savaşın Üç Çağı” olarak adlandırdığı evrilmeyi askeri tarih bağlamında açıklıyor. Buna göre, askeri tarih, 1)Fetih Savaşları Çağı, 2)Caydırıcı Savaşlar Çağı, 3)Tecrit Savaşları Çağı olmak üzere üç evre olarak düşünülüyor. İ.Ö. 2800’de Akatlar’dan, Hitler’in Aryan imparatorluğu kurmaya kalkıştığı 1945’e kadarki döneme “Fetih Savaşları Çağı” deniyor. Bu çağ, devletlerin ekonomik ve stratejik refahlarının topraklarını genişletmelerine bağlı olan çağ. Fetih Savaşları Çağı’nda galip, mağlubu zorunlu olarak asimile ediyor, doğal kaynaklarını sonuna kadar tüketmekte sakınca görmüyor. “Caydırıcı Savaşlar Çağı” denilen ikinci evre, ABD ve SSCB’nin kitle-öldürücü silâhlara muazzam yatırımlar yaptıkları soğuk-savaş yıllarını kapsıyor: 1946’dan Berlin Duvarı’nın yıkıldığı 1989’a kadarki dönem. Bu süreçte, silâhlı kuvvetler, ülke savunmasının olmazsa olmaz koşulunu rakip ideolojilerin yayılmalarını önlemekte görüyor ve bu amaç doğrultusunda savaşıyorlar. Yüksek-teknoloji şirketlerinin savaş endüstrilerinden ayrı düşünülemez hale gelmeleri bu döneme rastlıyor. Böylece, ulusal ekonomilerin bel kemiğini teşkil eden ekonomik faaliyet, askeri alanla iç içe geçiyor. Öte yandan, Caydırıcı Savaşlar Çağı’nda hedef toprak işgali ve üzerindeki nüfusun asimilasyonu değil, toprağın ve insanların külliyen yok edilmesi şeklinde gelişiyor. Ancak, askeri tarih bağlamında kısa bir dönem (1946-1989) Caydırıcı Savaşlar Çağı. Kısa olma nedeni de teknolojik ilerlemedeki baş döndürücü hız. Diğer bir deyişle, silâhlardaki ilerleme sadece düşmanı değil gezegeni tehdit eder hale geliyor. Böylece, “Tecrit Savaşları Çağı” dedikleri evreye giriliyor. 1991 Körfez Savaşı, “Tecrit Savaş”larının ilk örneği olarak gösteriliyor. Bu dönemde savaşın hedefi, bir ideolojiyi ya da devleti yeryüzünden silmek değil, “haydut” ya da “bozguncu”ları küreselleşen dünyadan tecrit etmek suretiyle savaşma kapasitesinden mahrum bırakmak, Yeni Dünya Düzenini tehdit eden “fetih amaçlı savaşlar çıkarmalarını önlemek” olarak açıklanıyor. Öte yandan, Tecrit Savaşları Çağı, iki kutuplu bir dünyada savaşmak üzere örgütlenmiş ulusal ya da NATO gibi ulus-ötesi ittifakların silâhlı kuvvetlerinin görev tanımını değiştiriyor. Silâhlı kuvvetlerin yeni görevleri, Yeni Dünya Düzenini birden fazla cephede en hızlı, en ucuz, en az zayiatla ve en az hasarla koruyacak yöntemleri geliştirmek olarak belirleniyor. Bu durum, bir yandan da orduların önceden hazırlanmış hareket plânlarından yararlanamıyor olmaları anlamına geliyor. Deyiş yerindeyse, içinde Yeni Dünya Düzenini tehdit etme potansiyeli her yeni maraza, yeni bir plan, yeni bir kurgu zorunluluğu dayatıyor ki, bu başlı başına bir sorun. Dönemin “Kaotik Çağ” olarak adlandırılmasının nedeni, hedef problemi. Bir önceki dönemde “düşman belli” olduğundan askerlerin harekât planlarını önceden yapmak imkânları varken, “Kaotik Çağ” da bu imkân ortadan kalkıyor, her yeni durumun yeniden düşünülmesi gerekiyor. Bir diğer sorun da medya. Medya, tümüyle denetlemiyor. Stratejistler, denetim dışı medyanın her marazaya yeni bir strateji geliştirmek zorunda kalan silâhlı kuvvetlerin işini daha da zorlaştırıyor olmasından müştekiler. Hareket alanını kısıtladığını, müdahaleyi kaotik bir istikrarsızlık ortamında gerçekleşmeye zorladığını söylüyorlar. Oysa deniyor, hızlı oldukları kadar da birbirine bağımlı teknolojik ve jeopolitik gelişmelerin devamı, “uluslararası hukuk düzeninin istikrarını gerektirir.” Öte yandan, uluslararası hukuk düzeninin istikrarının Birleşmiş Milletler ya da NATO, koalisyon silâhlı kuvvetlerinin yeni rollerini başarıyla gerçekleştirmelerine bağlı olduğu açıktır. 1) US Global Strategy Council 2)“Systems Concepts and Technology, ARDEC, associate director. 3) On limited and unlimited war], 11 Ocak 1995 4) Başkan Bush’un Ulusal Savunma Danışmanı (National Security Adviser)
 
 DİĞER MAKALELER
EYLÜL 2011
• 
EYLÜL 2008
AĞUSTOS 2008
TEMMUZ 2008
• 
• ALMANYA
• HİTLER
HAZİRAN 2008
• 
MAYIS 2008
• 
NİSAN 2008
MART 2008
• 
ŞUBAT 2008
OCAK 2008
• AÇMAZ
ARALIK 2007
KASIM 2007
EKİM 2007
EYLÜL 2007
AĞUSTOS 2007
NİSAN 2007
MART 2007
ŞUBAT 2007
OCAK 2007
ARALIK 2006
KASIM 2006
MAYIS 2006
NİSAN 2006
ŞUBAT 2006
OCAK 2006
ARALIK 2005
EKİM 2005
EYLÜL 2005
• ÖCÜ!
AĞUSTOS 2005
TEMMUZ 2005
HAZİRAN 2005
MAYIS 2005
NİSAN 2005
MART 2005
ŞUBAT 2005
OCAK 2005
ARALIK 2004
KASIM 2004
EKİM 2004
EYLÜL 2004
AĞUSTOS 2004
TEMMUZ 2004
HAZİRAN 2004
MAYIS 2004
• GÂVUR
NİSAN 2004
MART 2004
ŞUBAT 2004
OCAK 2004
EKİM 2003
EYLÜL 2003
AĞUSTOS 2003
TEMMUZ 2003
MAYIS 2003
NİSAN 2003
MART 2003
ŞUBAT 2003
OCAK 2003
ARALIK 2002
KASIM 2002
EKİM 2002
EYLÜL 2002
AĞUSTOS 2002
TEMMUZ 2002
• ABANT
HAZİRAN 2002
MAYIS 2002
NİSAN 2002
MART 2002
ŞUBAT 2002
OCAK 2002
ARALIK 2001

 BEĞENDİKLERİM
Alev Alatly