14.08.2008
“AKLIN ÖLÇÜSܔ veya SAFSATA! (4)

Laf Ola Beri Gele!


Yukarıda:
“Doktor, daha çok harekete ihtiyacım olduğunu söyledi, ben de online borsa oynamaya karar verdim.”

Safsata karikatürleri “Fallacy cartoons”sitesinden

Serbest Safsatalar
Eğer bir politikacı adayı iseniz, geleceğiniz için yapacağınız en iyi yatırım bu kitapçıktaki (SAFSATA KLAVUZU) safsataları hatmetmek ve mümkün olduğunca sık kullanmaktır. Ama politikacı değil de, politikacı muhatabı olacaksanız, Serbest Safsatalara ilişkin farkındalığınızı bu defa kolay kandırılmamak için kullanmak durumundasınız.

Buna karşın, Serbest Safsataların çoğu zaman pek eğlenceli olduklarını söylemeliyiz. Zaman zaman anlamsız hatta hayli düzeysizdirler ama sonuçları itibariyle insanı hiç olmayacak inançlara ve durumlara götürebilirler. Dahası, masum muhataplarını hayatta kötü seçimler yapmaya hatta şiddete yönlendirebilirler. Her ne kadar AŞAĞIDAKi güncel örnekler gazetelerden alınmışsa da, gazeteci olmak için safsata yapmayı biliyor olmak da gerekli değildir.

Biçimsel Safsatalar argümanın şekli, Serbest Safsatalar ise anlamı ile uğraşırlar. Serbest Safsatalar, kullanılan Türkçe’deki belirsizlik, kelime veya dilbilgisi kurallarının yanlış kullanımı, bir fikrin veya olayın yanlış ifadesi, bir tahminin vurgulanması, yanlış anlama, konu dışına çıkma gibi kusurlar nedeniyle ortaya çıkar. Söylediğimiz gibi, çoğu zaman komik, aptalca, hatta saygısızdırlar. Batıl inançların temelinde de safsatanın bu türü yatar. Doğru bir muhakeme için ifadenin açık olması gerekir. Oysa Serbest Safsatalarda ifadeler anlaşılır gibi değillerdir. Şunu da belirtelim: Serbest Safsatanın İngilizce karşılığı olan “informal fallacy”nin informal kelimesi, kalitesiz, adi, gelişigüzel, uygun olmayan manasında değildir; Biçimsel Safsatalar gibi argümanın şekli (mazrufu) yerine anlamı (zarfı) ile meşgul olunduğunu anlatır.

Türkçe’deki Serbest Safsataların tamamlanmış bir listesi yoktur. Bununla beraber, biz, günlük hayatta yaygın olarak karşılaştığımız 50 Serbest Safsata türünü şöyle sıraladık.

SERBEST SAFSATA TÜRLERİ

Serbest Safsatalar
İnformel fallacies
BELİRSİZLİK SAFSATALARI
Cinaslı Safsata
Fallacy of Equivocation
Çok Anlamlılık Safsatası
Fallacy of Amphiboly
Vurgulama Safsatası
Fallacy of Accent
KIYASLAMA HATALARI
Özelleştirme Safsatası
Fallacy Of Accident
Genelleştirme Safsatası
Fallacy of Converse Accident
KATEGORİ HATALARI
Bütünleme Safsatası
Fallacy of Composition
İndirgeme Safsatası
Fallacy Of Division
KONUNUN ÖZÜNÜ KAÇIRMA SAFSATALARI
Kısır Döngü Safsatası
Begging The Question,
Alakasız Sonuç Safsatası
Irrelevant Conclusion
İddiayı Zayıflatma Safsatası
Fallacy of the Straw-Man
Alakasız Amaç Safsatası
Fallacy of İrrelevant Purpose
Konuyu Saptırma Safsatası
Fallacy of Red Herring
SALDIRI SAFSATALARI
Adam Karalama Safsatası
Argument Against the Man
Niteliksel Adam Karalama
Circumstantial Ad Hominem
“Sen de” Safsatası
Fallacy Of “You Also”
Dolduruşa Getirme Safsatası
Poisoning The Well
ŞAŞIRTMA SAFSATALARI
Devede Kulak Safsatası
Fallacy Of The Beard
Ya Siyah Ya Beyaz Safsatası
 Black And White Fallacy
İspatlama Mecburiyeti Safsatası
Argument From Ignorance
Felaket Tellallığı Safsatası
Fallacy of Slippery Slope
İmalı Soru Safsatası
Complex Question
Çok Sorulu Safsata
Fallacy Of Many Questions
Sınırlı Seçenek Safsatası
Fallacy of Limited Alternatives
TARTIŞMALI  SEBEP SAFSATALARI
Yanlış Sebep Safsatası
Fallacy of False Cause
Öncesinde Safsatası
Fallacy of “Previous This”
Müşterek Etki
Joint Effect
İhmal Edilebilir Neden Safsatası
Genuine but Insignificant Cause
Yanlış Yön Safsatası
Wrong Direction,
Karmaşık Nedenler Safsatası
Complex Cause            
İSTATİSTİKSEL HATA SAFSATALARI
Yetersiz Örnek Safsatası
(Fallacy of Insufficient Sample)
Temsil Etmeyen Örnek Safsatası
Unrepresentative Sample
Yanlış Benzetme Safsatası
False Analogy
Yok Sayma  Safsatası
Slothful Induction
Sümen Altı Safsatası
Fallacy of Slanting
Kumarbaz Safsatası
Gambler’s Fallacy
OTORİTEYE BAŞVURMA SAFSATALARI
Bir Bilen Safsatası
Argument To Authority
İrrasyonel Otorite Safsatası
Fallacy Of Unqualified Source
İnanca Başvurma Safsatası
Appeal to Belief
Ortak Tutuma Başvurma Safsatası 
Appeal To Common Practice
Grup Baskısı Safsatası
Bandwagon, Peer Pressure
Faydacı Safsata
Pragmatic Fallacy
Beğendirme Safsatası
Appeal To Personal İnterests
Dayatma Safsatası
Fallacy Of “İs” To “Ought”
Mazruf Değil Zarf Safsatası
Style Over Substance
Genetik Safsatası
Genetic Fallacy
DUYGULARA BAŞVURMA SAFSATALARI
Tehdit Safsatası
Argument From Force
Duygu Sömürüsü
Argument To Pity
Önyargılı Dil  Safsatası
Prejudicial Language
Mazeret Safsatası
Fallacy Of Special Pleading
 
 
 DİĞER MAKALELER
EYLÜL 2011
• 
EYLÜL 2008
AĞUSTOS 2008
TEMMUZ 2008
• 
• ALMANYA
• HİTLER
HAZİRAN 2008
• 
MAYIS 2008
• 
NİSAN 2008
MART 2008
• 
ŞUBAT 2008
OCAK 2008
• AÇMAZ
ARALIK 2007
KASIM 2007
EKİM 2007
EYLÜL 2007
AĞUSTOS 2007
NİSAN 2007
MART 2007
ŞUBAT 2007
OCAK 2007
ARALIK 2006
KASIM 2006
MAYIS 2006
NİSAN 2006
ŞUBAT 2006
OCAK 2006
ARALIK 2005
EKİM 2005
EYLÜL 2005
• ÖCÜ!
AĞUSTOS 2005
TEMMUZ 2005
HAZİRAN 2005
MAYIS 2005
NİSAN 2005
MART 2005
ŞUBAT 2005
OCAK 2005
ARALIK 2004
KASIM 2004
EKİM 2004
EYLÜL 2004
AĞUSTOS 2004
TEMMUZ 2004
HAZİRAN 2004
MAYIS 2004
• GÂVUR
NİSAN 2004
MART 2004
ŞUBAT 2004
OCAK 2004
EKİM 2003
EYLÜL 2003
AĞUSTOS 2003
TEMMUZ 2003
MAYIS 2003
NİSAN 2003
MART 2003
ŞUBAT 2003
OCAK 2003
ARALIK 2002
KASIM 2002
EKİM 2002
EYLÜL 2002
AĞUSTOS 2002
TEMMUZ 2002
• ABANT
HAZİRAN 2002
MAYIS 2002
NİSAN 2002
MART 2002
ŞUBAT 2002
OCAK 2002
ARALIK 2001

 BEĞENDİKLERİM
Alev Alatly